Թեմա 10՝ Միջազգային իրավունք

ա/ Միջազգային իրավունքի ընդհանուր հիմունքները
բ/ Միջազգային իրավունքի աղբյուրները և սկզբունքները
էլ․ դասագիրք՝ Հասարակագիտություն-11, էջ 205-212
Կարող եք օգտվել նաև՝ «Քաղաքագիտություն, ուսումնամեթոդական ձեռնարկ /Է․ Օրդուխանյան, Հ․ Սուքիասյան/

Առաջադրանք
1․ Ի՞նչ հատկանիշներով են տարբերվում ազգային և միջազգային իրավունքը։

Միջազգային իրավունքն իրավական նորմերի համակարգ է, որը ստեղծվում է պետությունների կողմից իրենց կամաարտահայտության համաձայնեցման միջոցով և կարգավորում է պետությունների, ինչպես նաև միջազգային իրավունքի այլ սուբյեկտների միջև հարաբերությունները:

Միջազգային իրավունքը տարբերվում է ազգային իրավունքից։ Ազգային իրավունքը կարգավորում է տվյալ պետության տարածքում գոյություն ունեցող հարաբերությունները, այնինչ միջազգային իրավունքի կողմից կարգավորվող հարաբերությունները դուրս են ինչպես տվյալ պետության իրավասության ոլորտից, այնպես էլ նրա տարածքային սահմաններից: Միջազգային իրավունքը՝ որպես համակարգ, մեկն է, իսկ ազգային իրավունքի համակարգերը բազմաթիվ են, որքան պետություն աշխարհում, այնքան էլ ազգային իրավունքի համակարգեր:

Նաև միջազգային իրավունքը ազգայինից տարբերվում է իր մասնակիցներով: Ազգային իրավունքի հիմնական աղբյուրներ են նորմատիվ ակտերը, իսկ միջազգային իրավունքի հիմնական աղբյուրներ են միջազգային պայմանագրերը:

2․ Ներկայացրե՛ք միջազգային քաղաքական և նյութական պատասխանատվության տեսակները։

Միջազգային իրավական քաղաքական պատասխանատվությունը հարկադրական միջոցների կիրառումն է իրավախախտ պետության նկատմամբ։ Օրինակ՝ միջազգային կազմակերպություններից հեռացնելը, անդամության կասեցումը, ագրեսորին ուժով ճնշելը։ Դրա ամենից տարածված ձևերն են, 

1) ռետորսիա, մի պետության սահմանափակող բնույթի միջոցներն են՝ ուղղված այլ պետության դեմ, որը խախտել է առաջինի շահերը։ Օրինակ՝ խախտող պետության քաղաքացիների իրավունքների սահմանափակումը, մաքսային տուրքերի բարձրացումն այդ պետության ապրանքների համար
2) ռեպրեսալիա, բառացիորեն նշանակում է չզինված։ Դրանք կիրառվում են ի պատասխան այլ պետության ոչ իրավաչափ գործողությունների, խախտված իրավունքները վերականգնելու նպատակով։ Օրինակ՝ դիվանագիտական կապերի խզում, իրավախախտ պետությունից ապրանքների ներկրման արգելք (էմբարգո)
3) սատիսֆակցիա. այն բավարարումը, որ տալիս է իրավախախտ պետությունը տուժած պետության պատվին և արժանապատվությանը հասցված վնասի համար։ Օրինակ` պաշտոնական ներողություն խնդրելը
4) ռեստորացիա, ենթադրում է իրավախախտ պետության կողմից ինչ-որ նյութական օբյեկտի նախկին վիճակի վերականգնում: Օրինակ՝ ջրի որակի և մաքրության վերականգնում, որ կեղտոտվել էր իր մեղքով:

Միջազգային իրավական նյութական պատասխանատվությունը վրա է հասնում պետության կողմից միջազգային իրավական պարտավորությունների խախտման հետևանքով, որոնք կապված են նյութական վնասների պատճառման հետ: Դրա տեսակներն են՝ 

1) ռեպարացիա. նյութական վնասի հատուցումն է դրամական ձևով, ապրանքներով և ծառայություններով։ Օրինակ՝ Ղրիմի խորհրդակցության որոշմամբ Գերմանիայի ռեպարացիաները (1945 թ.) կազմել են 20 մլրդ. դոլար
2) ռեստիտուցիա. պատերազմող պետությունների կողմից հակառակորդ պետության տարածքից ապօրինի վերցված և արտահանված գույքը բնեղենով վերադարձնելը: Օրինակ՝ արվեստի կամ մշակութային գործերը
3) սուբստիտուցիա. ռեստիտուցիայի տարատեսակ է: Դրանք իրենցից ներկայացնում են անիրավաչափ ոչնչացված կամ վնասված գույքի, շինության, տրանսպորտային միջոցի, գեղարվեստական արժեքի և այլնի փոխարինումը։

3․ Թվարկե՛ք միջազգային իրավունքի հիմնական սկզբունքները /բլոգային աշխատանք/․

Միջազգային իրավունքի սկզբունքները միջպետական իրավունքի ելակետային, ղեկավար նշանակության կանոններն են, որոնցում խտացված կերպով արտահայտված է միջազգային իրավունքի հիմնական բովանդակությունը։ Սիջազգային իրավունքի հիմնական սկզբունքներն ամրագրված են ՄԱԿ-ի կանոնադրության մեջ: Դրանց բովանդակությունը բացվում է Միջազգային իրավունքի սկզբունքների մասին հռչակագրում, որն ընդունվել է 1970 թ. Գլխավոր ասամբլեայի կողմից: Միջազգային իրավունքի սկզբունքները 10-ն են՝

Ինքնիշխան հավասարության սկզբունքը
Պետության ներքին գործերին չմիջամտելու սկզբունքը
Ուժի և ուժի սպառնալիքի չկիրառման սկզբունքը
Վեճերի խաղաղ լուծման սկզբունքը
Միջազգային իրավունքից բխող պարտավորություններիբարեխիղճ կատարման սկզբունքը
Տարածքային ամբողջականության սկզբունքը
Իրավահավասարության և ժողովուրդների ինքնորոշմանսկզբունքը
Համագործակցության սկզբունքը
Մարդու իրավունքների հարգման սկզբունքը
Սահմանների անխախտելիության սկզբունքը

Թեմա 9՝ Պետության արտաքին քաղաքականությունը և գործառույթները․

ա/ Պետության արտաքին քաղաքականությունը
բ/ Արտաքին քաղաքականության սահմանադրական հիմունքները
գ/ Պետության արտաքին գործառույթները
էլ․ դասագիրք՝ Հասարակագիտություն-11, էջ 201-204
Կարող եք օգտվել նաև՝ «Քաղաքագիտություն, ուսումնամեթոդական ձեռնարկ /Է․ Օրդուխանյան, Հ․ Սուքիասյան/

Առաջադրանք
1․ Ի՞նչ է արտաքին քաղաքականությունը, ինչպե՞ս է այն ձևավորվում։ Որո՞նք են ՀՀ արտաքին քաղաքականության սահմանադրական նպատակները։

Ժամանակակից աշխարհում դժվար է գտնել որևէ պետություն, որը չի հաստատում արտաքին սերտ կապեր միջազգային կյանքի ամենատարբեր ոլորտներում: Հակառակ դեպքում այն դատապարտված է մեկուսացման` դրանից բխող բոլոր
բացասական հետևանքներով: Հետևաբար, պետությունները փորձում են իրականացնել ակտիվ արտաքին քաղաքականություն, համագործակցել միջազգային հարաբերությունների բոլոր մասնակիցների հետ: Որպես կանոն, պետություններն առաջին հերթին որոշում են արտաքին քաղաքականության նպատակները և սկզբունքները, պետական մարմինների լիազորություններն այդ ոլորտում:

Հայաստանի Սահմանադրությունը սահմանում է, որ «Հանրապետության արտաքին քաղաքականությունն իրականացվում է միջազգային իրավունքի սկզբունքներին և նորմերին համապատասխան՝ բոլոր պետությունների հետ բարիդրացիական, փոխշահավետ հարաբերություններ հաստատելու նպատակով»:
Հայաստանի արտաքին քաղաքականության նպատակներից են բարիդրացիականությունը և փոխշահավետությունը: Դա ընդգծում է մեր արտաքին քաղաքականության խաղաղ բնույթը:
Իր անկախության առաջին օրերից Հայաստանը հաստատեց միջազգային հանրության ու նրա առանձին անդամների շահերը հարգելու պատրաստակամությունը: Միաժամանակ արտաքին քաղաքականության նպատակներից է բոլոր պետությունների հետ փոխադարձորեն շահավետ
հարաբերությունների հաստատումը:

2․ Որո՞նք են պետության արտաքին գործառույթները։

Պետության արտաքին գործառույթները նրա գործունեության հիմնական ուղղություններն են, որոնք ուղղված են երկրի արտաքին խնդիրների և շահերի լուծմանը:
Դրանք նպատակամղված են այլ պետությունների հետ որոշակի հարաբարություն-
ների հաստատմանը, դրանց զարգացմանը, երկրի պաշտպանությանը: Արտաքին
գործառույթները սերտորեն կապված են ներքինների հետ, փոխադարձայար լրաց-
նում են իրար:

3․ Փորձե՛ք գնահատել մեր երկրի արտաքին քաղաքականությունը։ Ձեր կարծիքով՝ ինչպե՞ս է ՀՀ-ը իրականացնում իր արտաքին գործառույթները /բլոգաին աշխատանք/․

Կարծում եմ, որ Հայաստանի Հանրապետության կառավարական համակարգը դիվանագիտորեն բավարարաչափ ուժեղ չէ ՀՀ բնակչության համընդհանուր շահերից բխող գործունեություն իրականացնելու համար։ Միևնույն ժամանակ, ելնելով մեր պետության աշխարհագրական դիրքից և աշխարհում ունեցած դերից, պարզ է, որ մեծ ջանքեր գործադրելու անհրաժեշտություն էլ չկա՝ հատկապես հաշվի առնելով այն փաստը, որ գործադրված ջանքերը հազվադեպ են արդյունավետ լինում։ Այնուամենայնիվ, արտաքին գործունեությունը, որը ծավալելու հնարավորությունը ունենք, նույնպես այնքան էլ չի հասնում իր նպատակին։

Թեմա 8՝ Կուսակցությունները և քաղաքական գաղափարախոսությունները․

ա/ Կուսակցությունները քաղաքական համակարգում
բ/ Քաղաքական գիտակցությունը 
էլ․ դասագիրք՝ Հասարակագիտություն-11, էջ 185-192
Կարող եք օգտվել նաև՝ «Քաղաքագիտություն, ուսումնամեթոդական ձեռնարկ /Է․ Օրդուխանյան, Հ․ Սուքիասյան/

Առաջադրանք
1. Մեր հանրապետությունում գործող ի՞նչ կուսակցություններ գիտեք:
Ուսումնասիրեք ԱԺ-ում մանդատ ունեցող կուսակցություններից մեկի ծրագիրը և ներկայացրեք, ձեր կարծիքով, կարևոր հիմնադրույթները:

Հայաստանում գործում են մի շարք կուսակցություններ, որոնցից Ազգային ժողովում ներկայացված են «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը, «Հայաստան» դաշինքը և «Պատիվ ունեմ» դաշինքը։ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը կարևորում է ժողովրդավարությունը, օրենքի գերակայությունը և կոռուպցիայի դեմ պայքարը։Այն նաև նպատակ ունի զարգացնել տնտեսությունը, խրախուսել կրթությունն ու գիտությունը։ Իմ կարծիքով՝ ամենակարևորն է արդարության և հավասար հնարավորությունների ապահովումը բոլոր քաղաքացիների համար։

2. Ի՞նչ է քաղաքական գիտակցությունը, ինչո՞վ է այն կարևոր քաղաքական համակարգում:

Քաղաքական գիտակցությունը մարդու՝ քաղաքական կյանքին, իշխանությանը և պետության կառավարման ձևերին ունեցած պատկերացումների և վերաբերմունքի համությունն է։Այն կարևոր է, որովհետև օգնում է քաղաքացիներին հասկանալ իրենց իրավունքներն ու պարտականությունները։ Բարձր քաղաքական գիտակցությունը նպաստում է հասարակության ակտիվ մասնակցությանը քաղաքական գործընթացներում։
Այդպիսով, այն ապահովում է ժողովրդավարական համակարգի կայունությունն ու արդյունավետությունը։

3. Ինչպիսին է ձեր քաղաքական գիտակցությունը և քաղաքական ակտիվության աստիճանը /բլոգային աշխատանք/.

Իմ քաղաքական գիտակցությունը ձևավորվում է հասարակական գործընթացներին հետևելու և պետության խնդիրները հասկանալու միջոցով։
Ես փորձում եմ տեղեկացված լինել քաղաքական իրադարձություններից և տարբեր կողմերի կարծիքներից՝ սեփական դիրքորոշումն ունենալու համար։
Իմ քաղաքական ակտիվությունը արտահայտվում է այն բանում, որ մասնակցում եմ ընտրություններին և հետաքրքրվում եմ հասարակական կյանքով։
Կարևոր եմ համարում քաղաքացու դերակատարությունը երկրի զարգացման և արդար հասարակության ձևավորման գործում։

Թեմա 7՝ Պետական իշխանության բաժանման հիմնախնդիրը․

ա/ Իշխանությունների բաժանման գաղափարը
բ/ Իշխանությունների բաժանման հնարավոր իրական մոդելները
Էլ․ դասագիրք՝ Հասարակագիտություն-11, էջ 177-180․
Կարող եք օգտվել նաև՝ «Քաղաքագիտություն, ուսումնամեթոդական ձեռնարկ /Է․ Օրդուխանյան, Հ․ Սուքիասյան/

Առաջադրանք
1․ Ո՞րն է իշխանությունների բաժանման սկզբունքի նպատակը։

Իշխանությունների տարանջատման նպատակը կամ առաքելությունն է ստեղծել կառավարման այնպիսի համակարգ, որը պաշտպանում է անհատի իրավունքները, խթանում է զսպումները և հավասարակշռությունը և կանխում իշխանության կենտրոնացումը մեկ սուբյեկտի կամ անհատի ձեռքում:

Բռնակալության կանխարգելում. Իշխանության բաժանման հիմնարար նպատակներից մեկը բռնակալ կամ ավտորիտար իշխանության առաջացումը կանխելն է: Բաշխելով իշխանությունը տարբեր ճյուղերի կամ հաստատությունների միջև՝ նվազագույնի է հասցվում որևէ առանձին սուբյեկտի կողմից իր լիազորությունները չարաշահելու ռիսկը: Սա օգնում է պաշտպանել քաղաքացիների իրավունքներն ու ազատությունները:

Անհատական իրավունքների պաշտպանություն. Իշխանությունների տարանջատումը կոչված է պաշտպանելու քաղաքացիների իրավունքները և ազատությունները: Դատական ճյուղն, օրինակ, ապահովում է, որ գործադիր և օրենսդիր մարմինների գործողությունները համապատասխանեն սահմանադրությանը և օրենքի գերակայությանը: Այս հսկողությունն օգնում է պաշտպանել անհատների իրավունքները և սահմանափակում է կառավարության գերակատարումը:

Հաշվետվության խթանում. Իշխանությունների տարանջատումը խթանում է հաշվետվողականությունը կառավարության ներսում: Իշխանության յուրաքանչյուր ճյուղ պատասխանատու է իր հատուկ գործառույթների համար, և եթե մի ճյուղը գերազանցի իր լիազորությունները, մյուս ճյուղերը կարող են ստուգել և հավասարակշռել նրա գործողությունները: Այս պատասխանատվությունը խափանում է կոռուպցիան և իշխանության չարաշահումը:

Արդյունավետության և արդյունավետության բարձրացում. իշխանության բաժանումը կարող է հանգեցնել ավելի արդյունավետ և արդյունավետ կառավարման: Տարբեր ճյուղեր կարող են կենտրոնանալ իրենց հիմնական գործառույթների և փորձի վրա՝ հանգեցնելով ռեսուրսների և փորձի ավելի լավ բաշխմանը կառավարման տարբեր ասպեկտներին անդրադառնալու համար:

Բանավեճերի և քննարկումների խրախուսում. Իշխանությունների տարանջատված համակարգերում հաճախ անհրաժեշտ է լինում, որ տարբեր ճյուղեր համագործակցեն և բանակցեն՝ քաղաքականություն և օրենքներ ընդունելու և իրականացնելու համար: Սա խրախուսում է բանավեճը և քննարկումը, ինչը կարող է հանգեցնել ավելի լավ տեղեկացված որոշումների և քաղաքականության:

Կայունության և շարունակականության ապահովում. Իշխանությունների տարանջատումը կարող է նպաստել քաղաքական կայունությանը՝ կանխելով կառավարության քաղաքականության արագ և կտրուկ փոփոխությունները: Այն թույլ է տալիս որոշակի աստիճանի շարունակականություն և քաղաքական համակարգի աստիճանական զարգացում:

Տարբեր շահերի արտացոլում. Ժողովրդավարական համակարգերում իշխանությունների տարանջատումը կարող է արտացոլել հասարակության ներսում տարբեր շահեր և հեռանկարներ: Տարբեր ճյուղեր և հաստատություններ կարող են ներկայացնել տարբեր ընտրատարածքներ՝ հանգեցնելով ավելի ընդգրկուն և ներկայացուցչական կառավարության:

Իշխանության մենաշնորհի կանխարգելում. իշխանությունը բաժանելով՝ կառավարությունները խուսափում են իշխանության կենտրոնացումից մեկ անձի կամ անհատի մեջ: Սա կարող է օգնել պահպանել քաղաքական համակարգի ամբողջականությունը և կանխել ինքնավարության ներուժը:

2․ Ինչպիսի՞ կառավարման մոդել ունի ՀՀ-ը, իշխանության ո՞ր ճյուղն ունի ավելի բարձր կառավարում այսօր /բլոգային աշխատանք/․

Հայաստանի Հանրապետությունը (ՀՀ) ունի խորհրդարանական կառավարման համակարգ։ Հայաստանի քաղաքական համակարգը վերջին տարիներին մի քանի փոփոխությունների է ենթարկվել, այդ թվում՝ 2018 թվականին անցում կատարելով խորհրդարանական համակարգի։

Խորհրդարանական համակարգ. Հայաստանի քաղաքական համակարգը անցում է կատարել խորհրդարանական հանրապետության 2018 թվականին սահմանադրական հանրաքվեից հետո։ Այս համակարգում գործադիր լիազորությունները վերապահված են վարչապետին, ով կառավարության ղեկավարն է, իսկ նախագահը երկրի ղեկավարն է հիմնականում արարողակարգային դերերով։ Վարչապետը սովորաբար Ազգային ժողովում (խորհրդարանում) մեծամասնություն կազմող կուսակցության կամ կոալիցիայի առաջնորդն է և նշանակալի գործադիր իշխանություն ունի:

Ազգային ժողով. Հայաստանի Ազգային ժողովը իշխանության օրենսդիր ճյուղն է։ Այն միապալատ մարմին է՝ բաղկացած 132 անդամից՝ ընտրված համամասնական ընտրակարգով։ Ազգային ժողովը պատասխանատու է օրենքների ընդունման և ընդունման, բյուջեի հաստատման և կառավարության գործունեության վերահսկման համար:

Նախագահ. Թեև Հայաստանի նախագահը արարողակարգային և ներկայացուցչական պարտականություններ ունի, գրասենյակը սահմանափակ գործադիր իշխանություն ունի խորհրդարանական համակարգում: Նախագահի դերը հիմնականում խորհրդանշական է, և վարչապետը կառավարության ղեկավարն է և կրում է գործադիր իշխանության մեծ մասը:

Հայաստանի խորհրդարանական համակարգում կառավարման ամենաբարձր իշխանություն ունեցող իշխանության ճյուղը գործադիր իշխանությունն է, մասնավորապես՝ վարչապետը:

Թեմա 6՝ Պետության կառուցակարգը։ Պետաքաղաքական վարչաձևը․

ա/ Պետության կառուցակարգը
բ/ Պետաքաղաքական վարչաձևը
Էլ․ դասագիրք՝ Հասարակագիտություն-11, էջ 165-172․
Կարող եք օգտվել նաև՝ «Քաղաքագիտություն, ուսումնամեթոդական ձեռնարկ /Է․ Օրդուխանյան, Հ․ Սուքիասյան/

Առաջադրանք
1․ Ներկայացրե՛ք պետության կառուցակարգի սկզբունքները։

Պետության կառուցակարգի սկզբունքները այն հիմնարար դրույթներն են, որոնց վրա կառուցվում է պետության կազմակերպումն ու գործառույթների իրականացումը։ Այս սկզբունքները ուղղված են պետության արդյունավետ կառավարմանը, քաղաքացիների իրավունքների պաշտպանությանը և հասարակության կայունության ապահովմանը։ Ահա պետության կառուցակարգի հիմնական սկզբունքները.

1. Ժողովրդավորություն
   Ժողովրդավարությունը հիմնված է ժողովրդի գերիշխանության վրա։ Դա նշանակում է, որ իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին, և մարդիկ ընտրությունների միջոցով ձևավորում են իրենց ներկայացուցիչներին ու կառավարող մարմիններին։ Այս սկզբունքը ներառում է նաև քաղաքական բազմակարծությունը, քաղաքացիների իրավահավասարությունը և ընտրությունների ազատությունը:
2. Իրավական պետություն
   Իրավական պետությունն այն պետությունն է, որը գործում է օրենքի սահմաններում և ենթակա է օրենքի։ Այս սկզբունքի համաձայն՝ պետության բոլոր գործողությունները պետք է համապատասխանեն սահմանադրությանը և օրենքներին, իսկ պետական մարմինները և պաշտոնյաները պատասխանատու են իրենց գործողությունների համար:
3. Մարդու իրավունքների ու աատության հարգում
   Պետության բոլոր որոշումները, քաղաքականությունները և օրենքները պետք է հարգեն և պաշտպանեն մարդու հիմնարար իրավունքները և ազատությունները։ Սա ներառում է կյանքի, ազատության, հավասարության, սեփականության և խոսքի ազատության իրավունքները։
4. Իշխանությունների բաժանում
   Պետության իշխանությունը բաժանվում է երեք հիմնական ճյուղերի՝ օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների: Յուրաքանչյուր ճյուղ ինքնուրույն է և վերահսկում է մյուսներին, ինչը ապահովում է իշխանության չարաշահման կանխարգելումը և հավասարակշռված կառավարումը:
   Օրենսդիր իշխանությունը (օրենքներ ընդունող մարմինները),
   Գործադիր իշխանությունը (կառավարությունը, նախագահը),
   Դատական իշխանությունը (դատական համակարգը):
5. Տարածքաային ամբողջականություն
   Պետությունը պետք է ապահովի իր տարածքային ամբողջականությունը, պաշտպանելով իր սահմանները և տարածքային միասնությունը արտաքին և ներքին սպառնալիքներից։
6. Հավասարություն և արդարություն
   Պետության կառավարման համակարգում պետք է ապահովվի բոլոր քաղաքացիների իրավահավասարությունը և արդարությունը, անկախ նրանց սոցիալական դիրքից, ազգային պատկանելությունից, կրոնից, սեռից և այլ գործոններից։ Պետական մարմինները պարտավոր են գործել արդարության և համաչափության հիմունքներով։
7. Սոցիալական պետություն
   Պետությունը պետք է աջակցի սոցիալական արդարությանը, պաշտպանի սոցիալապես անապահով խմբերը և ապահովի համապատասխան սոցիալական ծառայություններ, ինչպիսիք են առողջապահությունը, կրթությունը, սոցիալական ապահովությունը և այլն:

Այս սկզբունքները հիմք են հանդիսանում պետության արդյունավետ և արդար կառավարման համար՝ ապահովելով ժողովրդավարական կարգերը, մարդու իրավունքների պաշտպանությունը և հասարակության զարգացման հնարավորությունները։

2․ Ի՞նչ է պետական մարմինը։ Պետական մարմինների ի՞նչ տեսակներ գիտեք։

Պետական մարմինը պետական իշխանության կամ պետական կառավարման այն կազմակերպությունն է, որը գործում է պետության անունից և իրականացնում է նրա գործառույթները։ Պետական մարմիններն իրավասու են ընդունել որոշումներ, որոնք պարտադիր են քաղաքացիների և այլ իրավաբանական անձանց համար:

Պետական մարմինները կարող են բաժանվել մի քանի հիմնական տեսակների՝

1. Օրենսդիր մարմիններ. դրանք պատասխանատու են օրենքների ընդունման, փոփոխման և չեղարկման համար։ Օրենսդիր մարմնի օրինակ է Ազգային ժողովը։
2. Կատարողական (գործադիր) մարմիններ. դրանք զբաղվում են օրենքների իրականացմամբ և պետության կառավարման գործառույթներով։ Օրինակ՝ կառավարությունը, նախարարությունները, վարչությունները։
3. Դատական մարմիններ. պատասխանատու են արդարադատության իրականացման համար՝ օրենքի խախտումների դեպքում դատավարություն անցկացնելով և վճիռներ կայացնելով։ Օրինակ՝ դատարանները։
4. Սահմանադրական մարմիններ. պետության կառավարման համակարգում հանդես են գալիս որպես սահմանադրական վերահսկողության կամ պաշտպանության մարմիններ, օրինակ՝ Սահմանադրական դատարանը։
5. Տեղական ինքնակառավարման մարմիններ. ապահովում են տեղական մակարդակով կառավարման գործընթացները, օրինակ՝ քաղաքապետարանները, համայնքային խորհուրդները։

3․ Բացատրե՛ք ժողովրդավարական և հակաժողովրդավարական պետաքաղաքական վարչաձևերի էությունը /բլոգային աշխատանք/․

Ժողովրդավարական վարչաձևը պետաքաղաքական կառավարման այն ձևն է, որի հիմքում ժողովրդական ինքնիշխանությունն է՝ ժողովրդի կամքը և իշխանության արդար ու թափանցիկ իրականացումը: Ժողովրդավարական պետություններում իշխանությունը հիմնված է քաղաքացիների ազատ կամարտահայտման վրա, որն իրականացվում է ընտրությունների միջոցով: Ժողովրդավարական վարչաձևի հիմնական հատկանիշներն են.

1. Ժողովրդի մասնակցություն. քաղաքացիները մասնակցում են որոշումների կայացմանը ընտրությունների, հանրաքվեների և ներկայացուցչական մարմինների միջոցով։
2. Իրավունքի գերակայություն. պետության գործունեությունը հիմնված է օրենքների վրա, որոնք հավասարապես պարտադիր են բոլորի համար։
3. Իրավունքների և ազատությունների պաշտպանություն. քաղաքացիների հիմնարար իրավունքները և ազատությունները (խոսքի, դավանանքի, ընտրելու և ընտրվելու) պաշտպանված են։
4. Իշխանության բաժանում. պետական իշխանությունը բաժանվում է օրենսդիր, գործադիր և դատական ճյուղերի միջև, ինչը կանխում է իշխանության կենտրոնացումը մեկ մարմնի կամ անձի ձեռքում։

Հակաժողովրդավարական վարչաձևը դրա հակադիր ձևն է, երբ իշխանությունը չի հիմնված ժողովրդական կամարտահայտության վրա և ժողովրդավարության սկզբունքները խախտվում են: Հակաժողովրդավարական վարչաձևի հատկանիշներն են.

1. Իշխանության կենտրոնացում. իշխանությունը կենտրոնացված է մեկ անձի, խմբի կամ կուսակցության ձեռքում։
2. Ընտրությունների բացակայություն կամ կեղծում. եթե ընտրություններ անցկացվում են, դրանք հաճախ կեղծվում են կամ անցկացվում են ձևական բնույթով։
3. Մարդու իրավունքների և ազատությունների խախտում. հակաժողովրդավարական վարչաձևերում քաղաքացիների իրավունքները և ազատությունները ճնշվում են, և հաճախ պետությունը օգտագործում է բռնապետական կամ բռնի միջոցներ՝ մարդկանց վերահսկելու համար։
4. Իրավունքի բացակայություն կամ խախտում. պետությունը կարող է անտեսել օրենքներն ու սահմանադրությունը՝ գործող իշխանության շահերից ելնելով։

Թեմա 5՝ Պետության դերը հասարակության մեջ․

ա/ Պետության հասարակական առաքելությունը
բ/ «Պետության գործառույթներ» հասկացությունը և տեսակները
գ/ Պետության ներքին գործառույթները
Էլ․ դասագիրք՝ Հասարակագիտություն-11, էջ 161-164․
Կարող եք օգտվել նաև՝ «Քաղաքագիտություն, ուսումնամեթոդական ձեռնարկ /Է․ Օրդուխանյան, Հ․ Սուքիասյան/

Առաջադրանք
1․ Ի՞նչ է պետության հասարակական առաքելությունը։ Ինչպե՞ս է ազդում մարդու իրավունքների գերակայությունը պետության հասարակակական առաքելության վրա։

Պետության հասարակական առաքելությունն է ծառայել իր քաղաքացիների և ընդհանուր առմամբ հասարակության բարեկեցությանը և շահերին: Մարդու իրավունքների գերակայությունն ամրապնդում է այս առաքելությունը՝ ընդգծելով անհատական ազատությունների և արժանապատվության պաշտպանությունը՝ այն դարձնելով քաղաքացիների բարեկեցության ապահովման հարցում պետության պատասխանատվության հիմնարար կողմը: Մարդու իրավունքներն ուղղորդում են պետությանը սոցիալական արդարության, հավասարության և իր ժողովրդի ընդհանուր բարեկեցության խթանման գործում:

2․ Թվարկե՛ք պետության ներքին գործառույթները /բլոգային աշխատանք/․

Պետության ներքին գործառույթները ներառում են օրենսդրություն, գործող դատական համակարգի պահպանում, հարկային, տնտեսական կարգավորում, կրթություն և առողջապահական ծառայությունների ապահովում։ Այս գործառույթները նպաստում են պետության պատշաճ գործունեությանը և նրա քաղաքացիների բարեկեցությանը:

Թեմա 4՝ Պետության կառավարման և կառուցվածքի ձևերը

Թեմա 4՝ Պետության կառավարման և կառուցվածքի ձևերը․
ա/ Պետության կառավարման ձևը
բ/ Պետության կառուցվածքի ձևը
Էլ․ դասագիրք՝ Հասարակագիտություն-11, էջ 157-160
Կարող եք օգտվել նաև՝ «Քաղաքագիտություն, ուսումնամեթոդական ձեռնարկ /Է․ Օրդուխանյան, Հ․ Սուքիասյան/

Առաջադրանք
1․ Պետության կառավարման ինչպիսի՞ ձևեր գոյություն ունեն։ Նկարագրե՛ք ՀՀ ներկայիս կառավարման ձևը։
Պետության կառավարման ձևը ցույց է տալիս, թե ինչպես է կազմակերպվում և իրականացվում երկրի բարձրագույն իշխանությունը։ Կառավարման հիմնական ձևերն են թագավորությունը և հանրապետությունը։ Թագավորությունում իշխանությունը պատկանում է մեկ անձի՝ թագավորի կամ կայսրի, որը իշխանությունը ստանում է ժառանգաբար։ Հանրապետությունում իշխանությունը ձևավորվում է ժողովրդի կամ խորհրդարանի ընտրությունների միջոցով, և պետության ղեկավարը ընտրվում է որոշակի ժամկետով։
Հայաստանի Հանրապետությունը ներկայումս խորհրդարանական հանրապետություն է։ Այստեղ իշխանությունը հիմնված է ժողովրդի կամքի վրա․ Ազգային ժողովը հանդիսանում է բարձրագույն օրենսդիր մարմինը, այն ձևավորում է կառավարությունը, իսկ գործադիր իշխանությունն իրականացնում է վարչապետը։ Նախագահը կատարում է սահմանադրությամբ սահմանված հիմնականում ներկայացուցչական գործառույթներ։

2․ Պետության կառուցվածքի ի՞նչ ձևեր գիտեք։ Նկարագրե՛ք ՀՀ կառուցվածը
Պետության կառուցվածքի ձևը ցույց է տալիս, թե ինչպես է կազմակերպված պետության տարածքը և ինչպես են փոխկապակցված նրա վարչատարածքային միավորները։ Կառուցվածքի ձևերն են միասնական (յունիտար) և դաշնային (ֆեդերատիվ) պետությունները։ Միասնական պետության դեպքում ամբողջ երկրում գործում է մեկ միասնական Սահմանադրություն, կառավարություն և օրենսդրություն։ Դաշնային պետությունները կազմված են միավորներից, որոնք ունեն որոշ ինքնավարություն և սեփական օրենքներ։
Հայաստանի Հանրապետությունը կառուցվածքով միասնական պետություն է։ Դա նշանակում է, որ ամբողջ երկրի տարածքում գործում է մեկ միասնական իշխանություն և օրենսդրություն, իսկ մարզերը չունեն անկախ քաղաքական կարգավիճակ և գործում են կենտրոնական իշխանության ենթակայությամբ։

Թեմա 3՝ Պետական իշխանության իրականացման ձևերը և եղանակները․

Թեմա 3՝ Պետական իշխանության իրականացման ձևերը և եղանակները․
ա/ Պետական իշխանության իրականացման իրավական և կազմակերպական ձևերը
բ/ Հարկադրանքը որպես պետական իշխանության իրականացման եղանակ
գ/ Իրազեկումը և համոզումը որպես պետական իշխանության իրականացման եղանակ
Էլ․ դասագիրք՝ Հասարակագիտություն-11, էջ 153-156․
Կարող եք օգտվել նաև՝ «Քաղաքագիտություն, ուսումնամեթոդական ձեռնարկ /Է․ Օրդուխանյան, Հ․ Սուքիասյան/․

1․ Ձեր կարծիքով՝ ո՞րն է պետական հարկադրանքի կիրառման նպատակը։
Իմ կարծիքով՝ պետական հարկադրանքի կիրառման նպատակն այն է, որ այն հիմնականում ծառայում է ապահովելու համար, որ բոլոր մարդիկ հետևեն օրենքներին և պահպանեն հասարակության բնականոն ընթացքը։ Այն օգտագործվում է կառավարության կողմից՝ կարգ ու կանոն պահպանելու, անհատներին և խմբերին օրենքի խախտումներից զերծ պահելու և ապահովելու համար, որ քաղաքացիներն ու կազմակերպությունները գործեն օրենքի պահանջների համաձայն։ Այսպիսով՝ այն ոչ միայն պատժելու միջոց է, այլ նաև մի համակարգ, որտեղ մարդիկ հասկանում են, որ պարտավոր են ենթարկվել կանոններին և պատասխանատվությամբ վերաբերվել իրենց արարքներին։

2․ Մեկնաբանե՛ք համոզումը՝ որպես պետական իշխանության իրականացման եղանակ 

Բացի այդ, պետությունն ունի նաև մեկ այլ միջոց անհատներին վերահսկելու համար՝ համոզումը։ Կառավարությունը չի պարտադրում օրենքները մարդկանց վրա, այլ փորձում է համոզել նրանց դրանց կարևորության մեջ։ Դրա համար կիրառվում են կրթություն, իրազեկում և վստահության ձևավորում, որպեսզի մարդիկ կամովին պահպանեն օրենքները։ Սա մի գործընթաց է, որի նպատակն է ստեղծել այնպիսի մշակույթ, որտեղ մենք հարգում ենք օրենքը այնքան, որ հարկ չի լինում ուժ կիրառել, որպեսզի բոլորը ենթարկվեն դրան։

Թեմա 2՝ Պետություն։ Պետական իշխանություն և ինքնիշխանություն

Թեմա 2՝ Պետություն։ Պետական իշխանություն և ինքնիշխանություն․
ա/ Պետությունը որպես քաղաքական համակարգի կենտրոնական ինստիտուտ
բ/ Պետական իշխանություն և ինքնիշխանություն
Էլ․ դասագիրք՝ Հասարակագիտություն-11, էջ 147-152
Կարող եք օգտվել նաև՝ «Քաղաքագիտություն, ուսումնամեթոդական ձեռնարկ /Է․ Օրդուխանյան, Հ․ Սուքիասյան/․

Առաջադրանք
1․ Որո՞նք են պետության հատկանիշները։
Պետությունն ունի մի շարք հիմնական հատկանիշներ, որոնցով այն տարբերվում է մյուս հասարակական կազմակերպություններից։ Նախ՝ պետությունն ունի սահմանված տարածք, որի սահմաններում գործում է իր իշխանությունը։ Երկրորդ՝ պետությունն ունի բնակչություն կամ ժողովուրդ, որը բնակվում է այդ տարածքում և հանդիսանում է պետության իրավական ենթակա։ Երրորդ՝ պետությունն ունի հանրային իշխանություն, որը գործում է ողջ հասարակության անունից և ունի հարկադրանքի իրավունք։ Բացի դրանից, պետությունն ունի իր օրենսդրական համակարգը, որի միջոցով կարգավորում է հասարակական հարաբերությունները, և ամենակարևորը՝ այն ունի ինքնիշխանություն, այսինքն՝ անկախ է արտաքին միջամտությունից և գերիշխող է երկրի ներսում։

2․ Ինչպե՞ս է պետությունը կարգավորում հասարակական կյանքը։
Պետությունը հասարակական կյանքը կարգավորում է օրենքների, իշխանական մարմինների և իրավական նորմերի միջոցով։ Այն սահմանում է քաղաքացիների իրավունքներն ու պարտականությունները, ապահովում է կարգ ու կանոն և լուծում հասարակական հակասությունները։ Պետությունը կազմակերպում է տարբեր ոլորտների գործունեությունը՝ կրթություն, առողջապահություն, տնտեսություն, պաշտպանություն և այլն։ Այսպիսով, պետությունը գործում է որպես հասարակության կազմակերպված համակարգ, որը ապահովում է հասարակական հարաբերությունների կայունությունը և մարդկանց համատեղ կյանքի նորմալ ընթացքը։

3․ Որո՞նք են պետական իշխանության հատկանիշները։
Պետական իշխանությունը ունի մի քանի կարևոր հատկանիշ։ Նախ՝ այն հանրային բնույթ ունի, այսինքն՝ ծառայում է ողջ հասարակության, ոչ թե առանձին խմբերի շահերին։ Երկրորդ՝ այն իրավական է, գործում է սահմանադրության և օրենքների հիման վրա։ Երրորդ՝ պետական իշխանությունը ունի հարկադրանքի իրավունք, այսինքն՝ կարող է կիրառել օրենքով սահմանված պատժամիջոցներ՝ կարգապահություն և օրինականություն ապահովելու համար։ Բացի դրանից, այն կազմակերպված է՝ ներկայացված տարբեր պետական մարմինների համակարգով (օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանություններ)։ Վերջապես, այն ինքնիշխան է, այսինքն՝ անկախ է արտաքին ուժերից և գերիշխող է երկրի ներսում։

4․ Որո՞նք են պետության ինքնիշխան իրավունքները։
Պետության ինքնիշխանությունն արտահայտվում է նրա անկախ և ազատ գործունեության մեջ։ Ինքնիշխան պետությունն ունի իրավունք ինքնուրույն որոշելու իր ներքին և արտաքին քաղաքականությունը։ Ներքին ինքնիշխանությամբ պետությունը կարող է սահմանել իր սահմանադրությունը, ընդունել օրենքներ, կազմակերպել պետական կառավարման մարմինների աշխատանքը, ապահովել երկրի պաշտպանությունը և պահպանել հասարակական կարգը։ Արտաքին ինքնիշխանությամբ պետությունը կարող է վարել անկախ արտաքին քաղաքականություն, հաստատել հարաբերություններ այլ պետությունների հետ, կնքել պայմանագրեր և պաշտպանել իր ազգային շահերը։ Այսպիսով, ինքնիշխանությունը պետության հիմնական իրավունքն է՝ գործելու առանց որևէ արտաքին ճնշման և պահպանելու իր անկախությունը։

Թեմա 1․ Քաղաքագիտության ուսումնասիրության առարկան

Թեմա 1․ Քաղաքագիտության ուսումնասիրության առարկան․
ա/ Քաղաքականությունը և Քաղաքագիտությունը
բ/ Հասարակության քաղաքական համակարգը և դրա սուբյեկտները
գ/ Քաղաքական համակարգի գործողության կառուցակարգը
դ/ Քաղաքական համակարգի բաղադրատարրերի բնութագրերը
Էլ․ դասագիրք՝ Հասարակագիտություն-11, էջ 141-146․
Կարող եք օգտվել նաև՝ «Քաղաքագիտություն, ուսումնամեթոդական ձեռնարկ /Է․ Օրդուխանյան, Հ․ Սուքիասյան/

Առաջադրանք

1․ Ի՞նչ է ուսումնասիրում քաղաքագիտությունը։
Քաղաքագիտությունը հասարակական գիտություն է, որը ուսումնասիրում է քաղաքականության բնույթը, նրա օրինաչափությունները և դրսևորման ձևերը։ Այն ուսումնասիրում է․

• պետության ծագումը, կառուցվածքը և գործառույթները,
• քաղաքական իշխանության ձևերն ու մեխանիզմները,
• քաղաքական համակարգի տարրերը և դրանց փոխազդեցությունը,
• կուսակցությունների, հասարակական կազմակերպությունների, շարժումների դերը,
• քաղաքական մշակույթը, գաղափարախոսությունները, հասարակական կարծիքը,
• միջազգային հարաբերությունների և համաշխարհային քաղաքականության առանձնահատկությունները։

Այսպիսով, քաղաքագիտությունը ոչ միայն տեսական գիտություն է, այլ նաև գործնական, քանի որ օգնում է հասկանալ քաղաքական գործընթացները և ճիշտ կողմնորոշվել հասարակական կյանքում

2․ Բացատրե՛ք «քաղաքականություն» և «քաղաքագիտություն» տերմինները։

Քաղաքականություն – հասարակական կյանքի այն ոլորտն է, որտեղ արտահայտվում են մարդկանց, խմբերի, դասերի, կուսակցությունների շահերը և դրանք ուղղված են իշխանություն ձեռք բերելու, այն պահպանելու կամ օգտագործելու վրա։ Քաղաքականության հիմքում միշտ ընկած է իշխանությունը, դրա բաշխումն ու կիրարկումը։
Օրինակ՝ ընտրություններ կազմակերպելը, օրենքներ ընդունելը, կուսակցությունների պայքարը—all politics են։

Քաղաքագիտություն – գիտական ճյուղ է, որն ուսումնասիրում է հենց այդ քաղաքականության դրսևորումները։ Այն փորձում է բացահայտել քաղաքական համակարգերի աշխատանքի օրինաչափությունները, վերլուծել քաղաքական որոշումների կայացման ընթացքը, գնահատել պետության և հասարակության փոխհարաբերությունները։ Քաղաքագիտությունը տալիս է այն գիտելիքները, որոնց միջոցով կարելի է հասկանալ քաղաքական իրադարձությունները։

3․ Ներկայացրե՛ք քաղաքական համակարգի բաղադրատարրերը։
Քաղաքական համակարգը բաղկացած է մի քանի ենթահամակարգերից․

1. Ինստիտուցիոնալ ենթահամակարգՊետություն, քաղաքական կուսակցություններ, հասարակական կազմակերպություններ, ընտրական համակարգ, ԶԼՄ-ներ։ Դրանք այն կառույցներն են, որոնք իրականացնում են իշխանությունը և մասնակցում քաղաքական կյանքին։
2. Նորմատիվ ենթահամակարգ
   Սահմանադրություն, օրենքներ, քաղաքական ավանդույթներ և նորմեր։ Սրանք կարգավորում են քաղաքական հարաբերությունները և սահմանում խաղի կանոնները։
3. Ֆունկցիոնալ ենթահամակարգ
   Քաղաքական գործընթացների և որոշումների կայացման ընթացքը, իշխանության ձևավորումն ու իրագործումը։ Այսինքն՝ ինչպես է համակարգը գործում գործնականում։
4. Կոմունիկատիվ ենթահամակարգ
   Իշխանության և հասարակության, կուսակցությունների և քաղաքացիների, տարբեր ինստիտուտների միջև կապի համակարգ։Օրինակ՝ հանրային քննարկումներ, ԶԼՄ-ների հաղորդակցություն, քաղաքական քարոզարշավներ։
5. Մշակութային ենթահամակարգ
   Քաղաքացիների քաղաքական գիտակցությունը, արժեքները, համոզմունքները, քաղաքական մշակույթը։ Սա արտահայտում է, թե մարդիկ ինչպիսի վերաբերմունք ունեն իշխանության նկատմամբ, որքանով են քաղաքականապես ակտիվ։

Այս բոլոր տարրերը միասին ապահովում են քաղաքական համակարգի ամբողջական գործունեությունը։